جدیدترین مطالب پترولیوم در کانال تلگرام منتشر می شود کانال تلگرام پترولیوم

واژه نفت: ريشه واژه نفت در زبان فارسي به طور يقين مشخص نيست. به عقيده زبان شناسان نفت از كلمه اوستايي (نپتا) گرفته شده است كه كلدانيان و اعراب آن را از زبان مادي گرفته و (نفتا) خوانده اند.

پتروليوم (petroleum) واژه اي لاتين هم ارز نفت است كه از دو كلمه پترا (petra) به معني سنگ و (oleum) به معني روغن گرفته شده است. پتروليوم در واقع در مواد هيدروكربني است كه به صورت طبيعي عمدتاً در سنگ هاي رسوبي واقع مي گردد.

پتروليوم مي تواند به صورت فازهاي مختلف، از جمله فاز گازي، نظير گاز طبيعي (natural gas)، فاز مايع، نظير نفت خام (crude oil) و فاز جامد، مانند قير (asphalt) در خلل و فرج و شكستگي هاي سنگ ها تجمع يابد.

تاريخچه:

صنعت نفت در جهان تاريخي بسيار كهن دارد و قديميترين تمدني كه تا به حال شناخته شده در دره هاي نيل، دجله و فرات و در چين بوده است. اسناد تاريخي و كاوشهاي باستان شناسي نشان مي دهد كه مردم مزبور از كهنترين روزگاران نفت را مي شناختند. چهار هزار سال قبل از ميلاد مسيح مردم دجله و فرات قير را به عنوان ملاط ساختمانها به كار ميبردند. اين ماده را از قرنها پيش بصورت گاز در آتشكده و يا به فرم قير (كاده اي كه پس از تبخير مواد فرار يا سبك نفت از آن باقي مي‌ماند) مي‌شناخته‌ اند. به طوري كه در كتب مقدس و تاريخي اشاره شده است در ساختمان برج بابل از قير استفاده گرديده و كشتي نوح و گهواره موسي نيز به قير اندوده بوده است. بابلي‌ها از قير بعنوان ماده قابل احتراق در چراغها و تهيه ساروج جهت غير قابل نفوذ نمودن سدها و بالاخره جهت استحكام جاده‌ها استفاده مي‌كرده‌اند.

در ايران كاوشهاي باستان شناسي معلوم داشته كه ساكنين كشور ما از 5 تا 6 هزار سال پيش قير را به عنوان ملاط در ساختمان و يا براي نصب و بهم چسباندن جواهرات و ظروف سفالين و اندود كردن كشتيها بكار ميبردند.

مدت زمان مديدي، مورد استعمال نفت فقط براي مصارف خانگي و يا به عنوان چرب‌كننده‌ها بود، اما از آغاز قرن شانزدهم ميلادي روز به روز موارد استعمال آن رو به افزايش نهاد تا اينكه در سال 1854 دو نفر داروساز وجود يك فراكسيون سبك قابل اشتعال را در روغن زميني تشخيص دادند و همچنين به كمك تقطير ، مواد ديگري بدست آوردند كه براي ايجاد روشنايي بكار مي‌ رفت. بر اساس اين كار آزمايشگاهي بود كه بعدا دستگاههاي عظيم تصفيه نفت طرح‌ريزي و مورد بهره برداري قرار گرفت. اولين چاه نفت در دنيا در شهر پنسيلوانيا بنام تيستوسوپل امريكا توسط شخصي به نام ادوين دريك در سال 1859 حفر شد. عميقترين چاه در دنيا چاهي در لويزيناي امريكاست كه 6500 متر عمق دارد. در سال 1908 نفت در خاورميانه براي اولين بار در ايران و در شهر مسجد سليمان كشف شد و بعد از آن در ديگر كشورهاي خاور ميانه نفت كشف شد. امروزه بزرگترين منابع نفتي جهان در خاورميانه، ايالات متحده امريكا، آفريقاي شمالي و روسيه است.

تاريخچه استخراج نفت در ايران:

صنعت نفت ايران نيز از سال 1908 پس از هفت سال تفحص مكتشفين و كشف نفت در مسجدسليمان واقع در دامنه جبال زاگرس، پا به عرصه وجود گذاشت.

نفت خام:

امروزه چاههاي نفت متعددي در سراسر جهان وجود دارد كه از آنها نفت استخراج مي‌كنند و به نفتي كه از چاه بيرون كشيده مي‌شود، نفت خام مي‌گويند. نفت خام را تصفيه مي‌كنند، يعني هيدروكربنهاي گوناگوني را كه نفت خام از آنها تشكيل شده است از يكديگر جدا مي‌كنند كه به اين كار پالايش نفت مي‌گويند و در پالايشگاهها اين كار انجام مي‌شود. نفت منبع انرژي و سرچشمه مواد اوليه بسياري از تركيبات شيميايي است و اين دور از عوامل اصلي اقتصادي مدرن بشمار مي‌رود. در صنايع جديد از ثروت بيكران و تغيير و تبديل مواد خام اوليه آن بي‌اندازه استفاده مي‌شود.

تشكيل نفت:
 
نحوه پيدايش نفت دقيقا تشخيص داده نشده و در اين مورد فرضيات گوناگوني پيشنهاد شده است. برخي از اين تئوريها ، مربوط به مواد معدني و بعضي ديگر مربوط به تركيبات آلي مي‌باشد.

تشكيل نفت از مواد معدني:

اساس اين فرضيه بر اين است كه كربورهاي فلزي تشكيل شده در اعماق زمين در اثر تماس با آب‌هايي كه در زمين نفوذ مي‌نمايد، ابتدا ايجاد هيدروكربورهاي استيلني با رشته زنجير كوتاه مي‌كند. سپس هيدروكربورهاي حاصل در اثر تراكم و پليمريزه شدن ايجاد تركيبات پيچيده و كمپلكس را مي نمايد كه اغلب آنها اشباع شده است.

تشكيل نفت از مواد آلي:

بر اساس اين فرضيه تشكيل نفت را در اثر تجزيه بدن حيوانات در مجاورت آب و دور از هوا مي‌دانند. زيرا در اين شرايط ، قسمت اعظم مواد ازته و گوگردي تخريب و مواد چرب باقيمانده در اثر آب ، هيدروليز مي‌ گردد. اسيدهاي چرب حاصله، تحت اثر فشار و درجه حرارت با از دست دادن عوامل اسيدي توليد هيدروكربورهائي با يك اتم كربن كمتر مي‌نمايد.
 
“انگلر” (Engler) از تقطير حيوانات دريائي توانسته است مواد نفتي را تهيه نمايد و با توجه به خاصيت ” چرخش نوري” مواد نفتي كه علت آن وجود گلسترين است (ماده اي كه در بدن حيوانات وجود دارد) اين فرضيه بيان و مورد تاييد شده است. در صورتي كه فرضيه هاي ديگر كه مبتني بر اساس مواد معدني در تشكيل نفت است، هيچگونه توضيح و دليل قانع كننده اي در مورد اين ويژگي نمي‌تواند بيان كند.
 
همچنين نفت مي‌تواند از تجزيه گياهان توليد شود. در اين حالت، خاصيت چرخش نور را به علت وجود تركيب مشابه گلسترين يعني پلي استرولها مي‌دانند. “مرازك” (Mrazec)، ميكروبها را در اين تغيير و تبديل موثر مي‌داند. تئوري تشكيل نفت بر مبناي مواد آلي ، فعلا بيشتر مورد قبول مي‌باشد و اختلاف قابل ملاحظه‌اي را كه بين ژيزمان‌ها (منابع نفتي) مشاهده مي‌گردد، بعلت شرايط و عوامل مختلف تشيكل ژيزمان‌ها مي‌دانند.

مواد سازنده نفت خام:
 
مواد سازنده نفت از نظر نوع هيدروكربور و همچنين از نظر نوع تركيبات هترواتم دار بستگي به محل و شرايط تشكيل آن دارد. بنابراين مقدار درصد مواد سازنده نفت خام در يك منبع نسبت به منبع ديگر تغيير مي‌كند. بطور كلي مواد سازنده نفت شامل: هيدروكربورها- تركيبات اكسيژنه – سولفوره – ازته و مواد معدني مي‌باشد.

خواص نفت خام گراني :
 
چگالي نفتهاي خام را بيشتر بر حسب درجه A.P.I به جاي گراني ويژه (چگالي نسبي) بيان مي‌كنند. ارتباط بين اين دو ، به گونه اي است كه افزايش گراني API با كاهش گراني ويژه مطابقت مي‌كند. گراني نفت خام مي‌تواند بين پايينتر از 10API تا بالاتر از 50API قرار بگيرد، ولي گراني اكثر نفتهاي خام در گستره بين 20 تا 45API قرار دارد. گراني API همواره به نمونه مايع در 60 درجه فارينهايت اشاره دارد.

مقدار گوگرد :
 
مقدار گوگرد و گراني API دو خاصيتي هستند كه بيشترين اثر را به ارزش‌گذاري نفت خام دارند. مقدار گوگرد بر حسب درصد وزني گوگرد بيان مي‌شود و بين 0,1 در صد تا 5 درصد تغيير مي‌كند. نفتهايي كه بيش از 0,5 درصد گوگرد دارند، در مقايسه با نفتهاي كم‌گوگردتر ، معمولا محتاج فراورشهاي گسترده‌تري هستند.

نقطه ريزش :
 
نقطه ريزش نفت خام بر حسب F˚ يا c˚ معرف تقريبي پارافيني‌ بودن يا آروماتيكي ‌بودن نسبي آن است. هرچه نقطه ريزش پايينتر باشد، مقدار پارافين كمتر و مقدار آروماتيك بيشتر است.
 
حلاليت :

قابليت انحلال هيدروكربورها در آب عموما خيلي كم مي‌باشد. مقدار آب موجود در هيدروكربورها با افزايش درجه حرارت زياد مي‌شود. حلاليت هيدروكربورها در كلروفرم ، سولفوركربن و تتراكلريدكربن حائز اهميت است كه با افزايش درجه حرارت ، زياد و با افزايش وزن مولكولي كاسته مي‌گردد. قابليت انحلال آروماتيكها بيشتر بوده و بعد از آنها اولفين‌ها – نفتن‌ها – متاني‌ها قرار دارد. ضمنا قابليت انحلال تركيبات اكسيژنه – ازته – سولفوره ، كمتر از هيدروكربورها مي‌باشد. بالاخره نفت ، حلال هيدروكربورهاي گازي‌شكل و تقريبا تمام هيدروركربورهاي جامد – گريس‌ها – رزين‌ها – گوگرد و يد مي‌باشد.

نقطه جوش :

نقطه جوش هيدروكربورهاي خالص با وزن مولكولي و همچنين براي سري‌هاي مختلف با تعداد مساوي اتم كربن بترتيب از هيدروكربورهاي اشباع‌شده به اولفين‌ها – نفتن‌ها و آروماتيكها افزايش مي‌يابد. بدين ترتيب نقطه جوش هيدروكربورهاي اشباع شده و اولفين‌ها از همه كمتر و سيكلوآلكان‌ها و آروماتيكها از سايرين بيشتر مي‌باشد. براي برش‌هاي نفتي كه مخلوطي از هيدروكربورهاي مختلف مي‌باشند، يك نقطه جوش ابتدائي و يك نقطه جوش انتهايي در نظر گرفته مي‌شود و حد فاصل بين اين دو نقطه براي يك برش به نوع مواد سازنده اغلب زياد و متغير مي‌باشد كه به اين حد فاصل بين دو نقطه “گستره تقطير” گفته مي‌شود.
 
گرماي نهان تبخير :
 
گرماي نهان تبخير در يك سري همولوگ از هيدروكربن‌ها بترتيب از مواد سبك به سنگين كاهش مي‌يابد و همچنين مقدار آن از يك سري به سري ديگر ، مثلا بترتيب از آروماتيكها به نفتن‌ها و هيدروكربورهاي اشباع شده نقصان مي‌يابد. بنابراين گرماي نهان تبخير با دانسيته فراكسيون مربوط بستگي دارد.

قدرت حرارتي :

قدرت حرارتي عبارت از مقدار كالري است كه از سوختن يك گرم ماده حاصل مي‌شود. قدرت حرارتي هيدروكربورها به ساختمان مولكولي آنها و قدرت حرارتي يك برش نفتي به نوع و مواد سازنده آن سبتگي دارد. قدرت حرارتي متان بيشتر از ساير هيدروكربورها و برابر با 13310 كيلوكالري به ازاي يك كيلوگرم مي‌باشد و مواد سنگين حاصله از نفت خام داراي قدرت حرارتي در حدود 10000 كيلو كالري مي‌باشد.

اثر اسيد نيتريك :
 
هيدروكربورها در اثر اسيد نيتريك به تركيبات نيتره يا پلي‌نيتره تبديل مي‌شود. نيتراسيون برخي از مواد نفتي منجر به تهيه تركيبات منفجره يا مواد رنگين مي‌گردد. موارد استعمال برخي از برش هاي نفتي بدست آمده از نفت خام

شيرين كردن آب دريا :

يكي از موارد استعمال گازهاي نفتي در صنايع وابسته به پالايشگاهها تهيه آب شيرين از آب شور مي‌باشد.
 
به عنوان سوخت :

از جمله ، بنزين براي سوخت موتورهاي مختلف ، كروزون سوخت اغلب تراكتورها و ماشين‌هاي مورد استفاده در كشاورزي و همچنين موتورهاي جت هواپيماها اغلب از كروزون يا نفت سفيد مي‌باشد، گازوئيل كه موتورهاي ديزل بعنوان سوخت از نفت گاز (گازوئيل) استفاده مي‌نمايند، نفت كوره يا مازوت يك جسم قابل احتراق با قدرت حرارتي 10500 كالري بوده كه بخوبي مي‌تواند جانشين زغال سنگ گردد و سوختن آن تقريبا بدون دود انجام مي‌گيرد.
 
روشنايي :
 
از كروزون جهت روشنايي و همچنين براي علامت دادن به كمك آتش استفاده مي‌شود، چون نقطه اشتعال كروزون بالاتر از 35 درجه است، لذا از نظر آتش‌سوزي خطري ندارد.

حلال :
 
از هيدروكربورهاي C4 تا C10 مي‌توان برش‌هائي با دانسيته و نقاط جوش ابتدائي و انتهايي متفاوت تهيه نمود كه مورد استعمال آنها اغلب بعنوان حلال مي‌باشد. بعنوان مثال ، اتر نفت يك حلال سبك با نقطه جوش 75-30 درجه سانتيگراد و وايت اسپيريت (حلال سنگين) كه از تقطير بنزين بدست مي‌آيد بعنوان حلال ، رنگ‌هاي نقاشي و ورني ها استفاده مي‌گردد. همچنين براي تميز كردن الياف گياهي و حيواني و يا سطح فلزات از برش‌هاي خيلي فرار (تقطير شده قبل از 110 درجه سانتيگراد) استفاده مي‌شود.
 
روان كاري :

روغنهاي چرب كننده: نوعي روغن كه جهت روان كاري بكار مي‌رود. بستگي به شارژ ، سرعت ، درجه حرارت دستگاه دارد. انواع روغنها عبارتند از:
• روغن دوك براي چرب كردن دوك ، موتورهاي الكتريكي كوچك و ماشين هاي نساجي و سانتريفوژهاي كوچك
• روغن ماشين‌هاي يخ سازي جهت روغنكاري كمپرسورهاي آمونياكي كارخانجات يخ‌سازي
• روغن ماشين‌هاي سبك جهت روان كاري موتورهاي الكتريكي ، دينام‌ها و سانتريفوژهاي با قدرت متوسط
• روغن ماشين‌هاي سنگين مخصوص روغنكاري موتورهاي ديزلي است مانند ديزل‌هاي سورشارژه و غيره
• روغن براي سيلندرهاي ماشين بخار
• روغن براي توربين ها
• روغن براي موتورهاي انفجاري (اتومبيل و غيره)
• روغن دنده
• روغن موتورهايي كه دائما با آب در تماس است

گريس ها:

يك روان كننده نيمه جامد است و متشكل از يك روغن نفتي و يك پر كننده (از سري صابونهاي فلزي) يا سفت‌كننده (از مواد پليمري) مي‌باشد. كاربرد گريس بيشتر براي اتومبيل‌ها و برخي صنايع مناسب مي‌باشد.

آسفالت و قيراندودي:

 
در حال حاضر 75 درصد از باقيمانده حاصل از عمل تقطير در خلاء براي پوشش جاده‌ها مورد استفاده قرار مي‌ گيرد.
 
موارد استعمال داروئي:
 
از قبيل وازلين باعث نرم شدن پوست بدن گرديده و براي بهبود سرمازدگي نيز موثر است.

پارافين:

از پارافين ذوب شده و خالص شده جهت ساخت داروهاي زيبائي استفاده مي‌گردد.
 
گليسيرين:

مقدار قابل ملاحظه اي از اين ماده ، از نفت تهيه مي‌گردد. علاوه بر مصارفي كه گليسيرين در صنعت (براي تهيه باروت ديناميت ، مركب و غيره) دارد، از آن براي فرم نگه داشتن پوست بدن و يا تهيه داروهائي از قبيل گليسيرين يده استفاده مي‌ شود
 
نفت خام (Crude Oil):

مخلوطي طبيعي از هيدروكربن هاي مايع است كه هم در مخازن زيرزميني و هم در سطح، بعد از گذر از تفكيك كننده هاي مختلف به صورت مايع باقي مي ماند. خواص فيزيكي و شيميايي هيدروكربن براي مهندسين مخزن و توليد بسيار مهم است زيرا خواص فيزيكي و شيميايي هيدروكربن، برروي حركت سيالات درون مخزن و مقدار واقعي توليد هيدروكربن تأثير خواهد گذاشت. انباشته شدن مواد هيدروكربني در زير سطح زمين در سنگ هايي صورت مي گيرد كه توانايي نگهداري و انتقال سيالات را داشته باشند. اين سنگها، مخزن (reservoir) ناميده مي شوند. تجمع مواد هيدروكربني به صورت اقتصادي در سنگ مخزن منوط به وجود عوامل متعددي است.

مواد تشكيل دهنده نفت:

بخش اعظم نفت خام از هيدراتهاي كربن تشكيل شده و مقدار كمي عناصر ديگر نيز به آن مخلوط مي‌گردد، كه اين عناصر در زير با درصدشان نشان داده شده‌اند. جدول ازسلي (1985) ، درا ين جدول عناصر ديگري مانند واناديوم ، نيكل و اورانيوم با درصد وزني حداكثر 0.1 در تركيب نفت خام موجود هستند. بعلاوه در خاكستر نفت خام آثاري از عناصر C r ، Cu ، Pb ، Mn ، Sr ، Ba ، Mo ، Mg ، Ca ، Ti ، Al ، Fe و Si يافت مي‌شود كه بعضي از عناصر بالا مانند V-Ni-U احتمالا در رابطه با عنصر ارگانيكي اوليه ( مادر) بوجود آمده و بعضي ديگر از عناصر مشخصات ژئوشيميايي سنگ دربرگزيده را نشان مي‌دهند. قابل ذكر است كه آثاري از نمك، آب و سولفيد هيدروژن نيز در نفت خام مشاهده مي‌شوند.

خواص فيزيكي نفت خام:
 
ويسكوزيته همانطور كه نفت خام ممكن است با دخالت عواملي به رنگهاي زرد، سبز، قهوه‌اي، قهوه‌اي تيره تا سياه مشاهده شود، لذا ويسكوزيته متغير را براي آنها خواهيم داشت. بنابراين نفت خام در سطح زمين داراي ويسكوزيته بيشتر بوده و به عبارتي ويسكوزتر است. چون در مخزن زيرزميني يكي از عوامل دخيل، حرارت موجود در مخزن بوده كه همراه با اين عامل، عمق نيز موثر است. همچنين سن نفت را به لحاظ زمان مخزن شدن در طيف تغييرات ويسكوزيته سهيم مي‌دانند.
 
تركيبات مولكولي نفت خام:

تعداد تركيبات مولكولي نفت خام وابسته به سن زمين شناسي آن، عمق تشكيل آن، منشا آن و موقعيت جغرافيايي آن متغير مي‌باشد. براي مثال نفت خام Ponca city از Oklahoma شامل حداقل 234 تركيب مولكولي است.

وزن مخصوص نفت خام از خواص فيزيكي نفت خام كه ارزش اقتصادي نفت خام بر مبناي آن سنجيده مي‌شود، وزن مخصوص آن مي‌باشد. لذا سنجش و نحوه محاسبه فرمول آن مهم است. اكثر كشورهاي جهان ، وزن مخصوص نفت خام را برحسب درجه A.P.I كه يك درجه بندي آمريكائي است، محاسبه مي‌كنند. مشابه همين درجه بندي و سنجش ، وزن مخصوص نفت خام را در كشورهاي اروپائي با درجه بندي Baume محاسبه مي‌كنند كه از لحاظ مقدار اندكي از درجه A.P.I كمتر است.
 
تاثير درجه حرارت بر وزن مخصوص نفت خام: از عواملي كه سبب تغيير در وزن مخصوص نفت خام مي‌شوند، تغييرات دما است. يعني با بالارفتن دما ، وزن مخصوص كمتر شده و به درجه A.P.I افزوده مي‌شود. همچنين بالا رفتن درجه حرارت اثر معكوس بر روي ويسكوزيته نفت خام مي‌گذارد.

انواع مختلف نفت برحسب A.P.I:

نفت سنگين با 10 الي 20 درجه A.P.I نفت متوسط با 20 الي 30 درجه A.P.I نفت سبك با بيش از 30 درجه A.P.I مطلوبيت و ارزش نفت به موارد فوق و سبك يا سنگين بودن آن است.قطران و نفت سنگين نسبت به نفت خام از مطلوبيت كمتري برخوردار است، زيرا نمي‌توان به همان آساني آنها را به بنزين تبديل كرد و پس از فرآوري و پالايش آنها مقادير زيادتري از فرآورده‌هاي نفت سنگين بر جاي مي‌ماند. همچنين آن حاوي گوگرد و نيتروژن زيادتري نسبت به نفت خام بوده و در برخي نواحي مقدار زيادي فلز ، بويژه نيكل و اناديوم دارد. مشخصات فوق در ميادين مختلف و حتي افق هاي مختلف يك ميدان متفاوت است و در قيمت آن تاثير مي گذارد.
 

پنج عامل لازم براي تجمع اقتصادي نفت و گاز :

1) سنگ منشأ بالغ (mature source rock) كه توليد هيدروكربن كرده است كه سنگ دانه ريز غني از مواد آلي كه در حرارت معيني به بلوغ رسيده و داراي نفت و گاز قابل بهره برداري است.
2) سنگ مخزن (reservoir rock) كه بتواند هيدروكربن را در داخل خود جا دهد و داراي تخلخل (توان ذخيره) و تراوايي (توان انتقال) باشد.
3) مهاجرت هيدروكربن بين سنگ منشأ و سنگ مخزن (migration pathway) عملي باشد.
4) پوش سنگ (cap rock) ناتراوا كه از خروج نفت از داخل سنگ مخزن جلوگيري كند.
5) تله نفتي (oil trap) كه در آن نفت به صورت اقتصادي متمركز گردد.

سازند هايي كه در زاگرس داراي پتا نسيل نفت و گاز هستند عبارتند از :

 نفت: آسماري، افق بنگستان و سروك، ايلام، كژدمي، داريان، بخش آهكي خليج و فهليان، سورمه
ميـدانهاي گازي زاگرس را مي‎توان به دو واحد بزرگ « گروه دهــرَم » و « جوان‎تر از دهرَم » تقسيم كرد. ميدان‎هاي گازي گروه دهرَم سازندهاي فراقون، دالان، كنگان ، بيشتر از نوع ميدان‎هاي بسيار عظيم و عظيم‎اند كه از آن جمله مي‎توان به ذخاير پارس جنوبي، پارس شمالي، كنگان، نار، آغار، دالان، وراوي اشاره كرد. مهم‎ترين ميدان‎هاي گازي جوان‎تر از دهرَم عبارتند از: ميدان‎هاي تنگ بيجار در سازند سروك، سرخون در سازند جهرم و عضو گوري، گورزين در سازند آسماري، سَلَخ در سازندهاي سروك و فهليان، گشوي جنوبي در سازندهاي سروك، پايده و آسماري، سورو در سازندهاي گدوان و داريان.در ايران مركزي در حوضة قم، در دو ميدان نفتي به نام‎هاي « البرز » و « سراجه » سازند آهكي قم سنگ مخزن است كه تاكنون 9 حلقه چاه اكتشافي در آن حفر شده است. ذخيرة خارج شده از ميدان البرز در حدود 20 ميليون بشكه بوده است. در فوران چاه شمارة 5 اين ميدان، كه اولين چاه به نفت رسيده در اين ميدان است، براي مدت سه ماه، روزي 80000 بشكه نفت از اين چاه فوران كرده است. ميدان گازي سراجه كه در خاور قم و در جنوب خاوري تاقديس البرز قرار دارد، تاقديسي با ذخيرة گازي در حدود 3/0 تريليون فوت مكعب است. دو منطقه كپه داغ هم منابع هيدروكربني به صورت گاز در مخازن خانگيران وجود داردنفت خام به جهت وجود تركيبات گوگرد بوي نامطلوبي دارد.

اما منشاء نفت چيست؟
 
شايد تعجب كنيد ولي دو نظريه متضاد هم در مورد تشكيل نفت وجود دارد, طرفداران نظريه اول معتقدند نفت منشاء غير آلي دارد. طرفداران اين نظريه مثل مندليف باور به منشاء ماگمايي هيدروكربن ها داشتند و بيان مي كردند كه گوشته زمين داراي آهن كاربيد است كه مي تواند با آب هاي نفوذ كننده واكنش كرده و متان و ديگر هيدروكربن ها را تشكيل دهد. بعضي از محققان نيز معتقدند در زمان تشكيل سياره زمين مفقدار زيادي گاز co2 در درون زمين به تله افتاد و به مرور زمان در اثر گسله هايي به سمت بالا مهاجرت كردند و وارد پوسته زمين شده اند و در حوضه هاي رسوبي به دام افتادند و با آب هاي موجود واكنش داده و هيدروكربن ها را تشكيل دادند.

اما نظريه دوم كه طرفداران و شواهد بيشتري نيز دارد منشاء آلي نفت مي باشد. طرفداران اين نظريه معتقدند كه از ته نشين شدن مواد آلي حاصل از بقاياي گياهان و جانوران همراه با رسوبات در يك حوضه رسوبي در حال فرونشيني و با گذشت زمان كه ژرفاي تدفين افزايش يافته و رسوبات دچار افزايش دما و فشار مي شوند اين مواد آلي به تدريج تبديل به كروژن و نهايتآ نفت و گاز مي شوند. در اين نظريه نكته قابل توجه مقدار كم ماده آلي مي باشد كه در رسوبات به دام مي افتد زيرا مقدار زيادي از مواد آلي در تماس با اكسيژن هوا توسط باكتري هاي هوازي تجزيه مي شوند و از بين مي روند.

منبع: nioc.ir